X
تبلیغات
ممسنی ادب - معنی شعر ، متن ، واژه ، آرایه های ادبی ، خود آزمایی ، سؤال های امتحان نهایی و کنکور بخش دهم (ادبیات
وبلاگ آموزشی - ادبی گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی ممسنی
 معنی شعر ، متن ، واژه ، آرایه های ادبی ، خود آزمایی ، سؤال های امتحان نهایی و کنکور بخش دهم (ادبیات
 

معنی شعر ، متن ، واژه ، آرایه های ادبی ،  خود آزمایی ، سؤال های امتحان نهایی و کنکور بخش دهم (ادبیات عرفانی)ادبیات فارسی سوم دبیرستان ( عمومی)

 

معنی « اقلیم عشق »

1_ چشم دل را باز کن ( با درون پاک و رها از تعلقات دنیوی بنگر) تا حقیقت را ببینی و آن چیزی هایی را که نمی توان با چشم ظاهر دید با چشم دل به روشنی ببینی.
2_اگر به سرزمین عشق بروی، در آنجا همه ی جهان و پیش آمد های آن در نظرت مانند گلستان ( سبز و پر طراوت ) خواهد بود.
3_ در سرزمین  عشق، گردش زمین و  آسمان  بر  وفق  مراد و  به کام  عاشقان است، زیرا  عاشق حقیقی از خودش خواستی ندارد و همان را خواهد که خدا می خواهد.
4_ هر چه را می بینی دلت نیز همان را می خواهد و هر چه را دلت می خواهد همان را می بینی.
5_ گدای  بی  سر  و  پای  عالم  عشق  را  در  مقابل  ملک  (  پادشاهی  )   جهان   بی  اعتنا ( سر گران ) می بینی ( گدای عالم عشق به جهان و آن چه در آن است، اعتنا نمی کند. )
6_ در سرزمین عشق  می بینی که گروهی ظاهراً  فقیر آن قدر همت  بلند  هستند که حتی ستارگان ( آسمان ) را زیر پا نهاده اند ( از جهت معنوی به بالاترین درجه رسیده اند )
7_ دل هر ذره را که از هم باز کنی ( به دقت نگاه کنی ) در درون آن  نشانه های روشنی و عظمت پروردگار را می بینی.
8_ اگر جانت در آتش عشق گداخته شود ( ناپاکی خا و ناخالصی ها را از درونت پاک کنی ) می بینی که عشق مانند اکسیری ( که مس را به طلا تبدیل می کند ) وجود بی ارزش و مادی انسان را به کمال می رساند.
9_ اگر از تنگنای این زندگی مادی فراتر روی ( رها شوی ) عرصه و گستره ی فرمانروایی خداوند را خواهی دید                         ( به کمال حقیقت می رسی ).
10_ در سرزمین عشق آن چیزهایی را که نشنیده ا ی می شنوی و آن چه را ندیده ای خواهی دید.
11_عشق  تو را  به  مرحله ای  می رساند که  از  همه ی جهان و موجودات آن  فقط  خدای یکتا را می بینی ( وحدت وجود ).
12_ از دل و جان، تنها، عاشق خدای یکتا باش تا در حالت عین الیقین ببینی که....
13_ خداوند یگانه است و جز او کسی نیست. خدا یکتاست و خدایی جز او نیست.
( بیت 12 و 13 موقوف المعانی هستند )
14_ ای  خردمندان خدا را آشکارا در  همه جا می توان دید و نور الهی در همه ی هستی جلوه گر است.
15_ آفتاب همه جا را روشن کرده و تو برای یافتن حقایق به دنبال شمع هستی، حقایق  مانند  روز روشن  است  و تو در تاریکی مانده ای  و آن  را نمی بینی ( خدا مانند  آفتاب  آشکار  است  ولی تو  برای  اثبات  او  به  دنبال دلایل  عقلی      ( شمع ) هستی )
16_ با دقت به گلستان نگاه کن و تأثیر آب زلال و صاف را در گل و خار ببین ( تجلی خداوند را به شکل های مختلف ببین )
17_ به گلزار نگاه کن و ببین که از آب بی رنگ لاله و گل رنگارگ به وجود آمده است ( از آن وجود بی نشان این نشانه ها را ببین )
18_  از راه عشق و شیفتگی پای در راه طلب بگذار و برای راه خود توشه و آذوقه ای از معنویات تهیه کن ( مراحل عرفان را با عشق طی کن )
19_ عشق  کارهایی را  آسان می کند که انجام آنها  از نظر عقل  بسیار دشوار است ( تقابل عقل و عشق )
20_ تو به کمک عشق  به جا و  مقامی خواهی  رسید که  هرگز خیالات  و گمان و اندیشه به آن مقام نمی رسند.
21_ اجازه  ورود  به مجلس ( جایی ) به تو داده  می شود که  حتّی  جبرئیل  امین اجازه نداشت وارد آن جایگاه شود.
( اشاره به معراج پیامبر ( ص ) که در آسمان چهارم  جبرئیل  از  همراهی  ایشان  بازماند  زیرا  اجازه ی  ورود  به  آن  مرتبه را نداشت.)
22_ این راه عرفان، طلب و عشق هم توشه ی راه و مقصد هم، وصال خداست اگر توانایی رفتن در این راه را داری وارد عمل شو ( با عشق مقامت از فرشتگان بالاتر می رود ) ( تلمیح دارد به معراج پیامبر )
23_ ای هاتف مقصود عرفا که مردم آنها را گاهی مست و یا هوشیار می خوانند.
24_ منظورشان  از  به  کار بردن  کلماتی  چون  بزم ( جشن )  و  ساقی ( شراب دهنده ) و  مطرب ( نوازنده )  و  مغ  ( روحانی  و  موبد  زرتشتی ) و  دیر ( صومعه،  محلی  که  راهبان در  آن  عبادت می کنند ) و  شاهد  ( زیبا روی ، محبوب ) و  زنّار  ( کمر بندی  که  مسیحیان  و  زرتشتیان  به  کمر می بستند تا  از مسلمانان  شناخته  شوند که  بار  مذهبی  ندارند ) این  است که رازهای پنهانی را با این  کلمات  بیان  کنند. ( معانی  عارفانه، می ( فیض  الهی )، بزم ( محفل  عارفانه )، مطرب ( سماع عارفانه )، ساقی ( خداوند )
25_ اگر  به  راز  عرفان  (  اندیشه های  آنان  )  پی ببری  می فهمی  که  راز  و  سرّ  اصلی آن ها  بیان  این  حقیقت  است  که . . .
26_ خداوند  یکتاست  و  جز  او  خدایی  نیست.

لغـــات

اقلیم : مملکت، کشور                    آفاق : عالم، جهان
 مُلک : پادشاهی، بزرگی                سرگرانی کردن : بی توجه بودن، بی التفاتی کردن
 فرقدان : ( دو فرقد ) دو ستاره ای راهنما در صورت فلکی دُبّ اکبر در نزدیکی قطب شمال
جان گداختن : روح گدازی، روح را در اثر ذوب شدن و سوزاندن از هر ناخالصی ای پاک کردن
 کیمیا : اکسیر کیمیای جان : شراب انگوری              مضیق : تنگنا، کار سخت و دشوار       مُلک لا مکان : عالم الوهیت 
 عین الیقین : مرحله ی دوم یقین که سالک به دلیل صفای باطنی که یافته به کشف بسیار از اسرار جهان موفق می شود، بدون مطالعه و توجه به  کتاب . عرفا  معتقدند  سالک  درطی مقامات  و احوال می تواند به  جایی برسد که  دیگران  با  خواندن  کتاب  و مطالعه ی صحف  و هزاران رنج   و مشقت  به   آن نمی رسند.
     تجلی : تابش، جلوه، هویدایی                                       اولی الابصار : صاحبان بصیرت، خردمندان
     اوهام : جمع وهم، گمان ها، خیال ها، پندارها                    محفل : مجلس، انجمن                  بار : اجازه، رخصت
     هاتف : آواز دهنده، فرشته ای که از عالم غیب آواز دهد (در اینجا اسم خاص است، هاتف اصفهانی)
     می : شراب                    بزم : مجلس مهمانی و ضیافت، انجمن و مجلس انس              ساقی : می دهنده، آب دهنده
    مطرب : به طرب آورنده، کسی که نواختن ساز و خواندن آواز را پیشه ی خود سازد و مردم را به نشاط آورد. رامشگر، رقاص
    مغ : موبد زرتشتی، زردشتی          دیر : محلی که راهبان در آن عبادت کنند، صومعه             شاهد : زیباروی، محبوب، معشوق
     زنـّار : کمر بندی که زرتشتیان یا مسیحیان بر کمر می بستند تا از مسلمانان شناخته شوند.
     ایما : اشاره کردن، اشاره، کنایه، رمز                       ا ظهار : آشکار ساختن، پدید کردن، آگاه کردن

آرايه هاي ادبي

  قالب شعر : ترجیع بند                       چشم دل : اضافه ی استعاری، تشخیص
 چشم دل باز کن که جان بینی                  آنچه نادیدنی است آن بینی : واج آرایی ( واج ن )
 جان، آن : جناس ناقص                        اقلیم عشق : تشبیه
 همه آفاق، گلستان بینی : تشبیه               زمین، آسمان : مراعات النظیر، تضاد
 آ ن چه بینی، دلت همان خواهد                 وان چه خواهد دلت، همان بینی : عکس
  دلت همان خواهد : تشخیص                   بی سروپا : کنایه ( تهی دستی )       
 سرگران کردن : کنایه ( بی اعتنایی کردن، بی توجهی کردن )
 سر، پا : تضاد، مراعات النظیر                 سر، سر : تکرار
 پا برهنه بودن : کنایه ( تهی دست بودن )          فرق فرقدان : اضافه ی استعاری،تشخیص 
 فرقدان : مجاز ( آسمان )                               پای بر فرق فرقدان نهادن : کنایه ( به اوج رسیدن )  
فرق، فرقد : جناس ناقص               ذره، آفتاب : تضاد              آفتاب : استعاره ( حقیقت )
 آتش عشق : تشبیه                       عشق را کیمیای جان بینی : تشبیه
  مضیق ، وسعت : تضاد                  ملک لامکان : پارادوکس
 آنچه نشنیده گوشت آن شنوی            و آن چه نادیده چشمت، آن بینی : موازنه
 گوش، چشم : مراعات النظیر              دل، جان : مراعات النظیر
 عین، عیان : جناس ناقص                  وحده لا اله الا هو : تضمین 
 او، هو : جناس ناقص                                     هست، نیست : تضاد
 در و دیوار : مجاز ( کل هستی )                          یار : استعاره ( خداوند )
 شمع : استعاره ( عقل و استدلالات عقلی )            آ فتاب : استعاره ( خداوند حقیقت هستی )
روز، شب : تضاد                                              روشن، تار : تضاد
 شب : استعاره ( ظلمت و جهل )                          گلستان، گل، خار : مراعات النظیر
 گل، خار : تضاد                                              بی رنگ، صد هزار رنگ : تضاد
 لاله، گل، گلزار : مراعات النظیر                        نِه، بردار : تضاد
 راه، توشه : مراعات النظیر                             آسان، دشوار : تضاد
 عشق، عقل : تضاد                                        پای، پایه : جناس ناقص
 پای اوهام : تشخیص، اضافه ی استعاری             پایه ی افکار : اضافه ی استعاری
 باریابی به محفلی کانجا   جبرئیل امین ندارد بار : تلمیح ( معراج پیامبر ( ص ) )
 بار ، بار : تکرار                                         بار یافتن ، محفل : تناسب
 راه ، منزل : مراعات النظیر                          بیار ، بیا : جناس ناقص
مرد راه بودن : کنایه ( از توانایی داشتن )         مست، هوشیار : تضاد
   می، بزم، ساقی، مطرب : مراعات النظیر        هاتف : تخلص

 

جواب خودآزمايي

1_ در بیت ششم درس، چه آرایه هایی دیده می شود ؟
پاسخ : در قسمت آرایه توضیح کامل داده شده است.

2_ شاعر چه چیزی را شرط دست یابی به کیمیای عشق می داند ؟
پاسخ :  جان گداختن در آتش عشق

3_ یکی از مهم ترین اصول عرفان، اعتقاد به وحدت وجود است. از این دیدگاه، در سراسر جهان هستی غیر از خدا کسی و چیزی نیست و همه ی عالم وجود از او حکایت دارد. در شعر درس، دو بیت را که نشان دهنده ی این اندیشه است، بیان کنید.
پاسخ : با   یکی  عشق  ورز  از  دل و جان            تا  به  عین  الیقین  عیان   بینی
          
که یکی هست و هیچ نیست جز او            وحـــــده  لا  الـــه  الا    هو

4_مفهوم کلی بیت پانزدهم درس را بیان کنید .
پاسخ :  تجلی ذات حق مثل آفتاب همه جا را فرا گرفته است و انسان به خاطر نا آگاهی خود از آن بی خبر است و می خواهد با بینش سطحی و دلایل عقلی به دنبال شناخت خداوند برود.

5_ تقابل عقل و عشق در کدام بیت دیده می شود ؟
پاسخ : شود آسان ز عشق کاری چند               که بود نزد عقل بس دشوار

6_ نمونه ای از ابیات موقوف المعانی در شعر درس پیدا کنید .
پاسخ : الف) با  یکی  عشق   ورز  از  دل و جان                تـــا  به عین الیقین عیان  بینی
                  
که یکی هست و هیچ نیست جز او                وحـــده   لا  الـــه  الا   هـــو
            
ب) هاتف ارباب معرفت کــــه  گهی                 مست   خوانندشان و گـه هشیار
                  
از مـــی  و بزم  و ساقی و مطرب                وز مغ  و  دیــــر و شاهد و زنار
                  
قصد  ایشان   نهفته   اسراریست                  کــه بــه ایما  کنند  گاه  اظهار
             
ج) پـــی  بری  گر به  راز شان  دانی                کــه  همین است سر آن  اسرار
                  
که یکی هست و هیچ نیست جز او                وحـــده   لا  الـــه  الا   هـــو

سؤالات امتحاني

خـــرداد 80

1_ یار بی پرده از در و دیوار          در تجلی است یا اولی الابصار ( معنی واژه )
2_ بی سر و پای گدای آن جا را        سر ز ملک جهان گران بینی منظور از « سر گران دیدن » چیست ؟ ( درک  مطلب )
3_ اصلی ترین موضوع عرفان چیست ؟ ( دانش ادبی )

خــــرداد 81

1_ با یکی عشق ورز از دل و جان                تا به عین الیقین عیان بینی ( معنی واژه )
2_ در بیشتر آثار عرفانی چه چیزی مذمّت می شود ؟ ( دانش ادبی )
3_ بخش های یک ترجیع بند از لحاظ قافیه چگونه است ؟ ( دانش ادبی )
4_ باریابی به محفلی کان جا                       جبرئیل امین ندارد بار ( معنی )

خـــرداد 82

1_ از مضیق حیات در گذری                       وسعت ملک لامکان بینی ( معنی )
2_ عمده ی شهرت هاتف اصفهانی به واسطه ی چیست ؟  ( دانش ادبی )
3_ اصلی ترین موضوع عرفان چیست ؟  ( دانش ادبی )
4_ با توجه به بیت زیر شاعر چه چیزی را شرط دست یابی به کیمیای عشق می داند ؟ (درک مطلب)
        « جان گدازی اگر به آتش عشق             عشق را کیمیای جان بینی »

خـــرداد 83

1_ بیت : « تا به جایی رساندت که یکی           از جهان و جهانیان بینی » به کدام یک از اصول مهم عرفان اشاره دارد ؟ ( خود آزمایی )
2_ شهرت عمده ی « هاتف اصفهانی » به واسطه ی چیست ؟ ( دانش ادبی )
3_ عرفان در آغاز کدام قرن و با ظهور کدام شاعر موضوع عمده ی اشعار شاعران گردید ؟ ( دانش ادبی )

خـــرداد 84

1_ جان گدازی اگر به آتش عشق                   عشق را کیمیای جان بینی ( معنی )
2_ موضوع اصلی عرفان چیست ؟ با ظهور کدام شاعر، عرفان موضوع عمده ی شعر شاعران شد ؟ ( دانش ادبی )
3_ در بیت « تا به جایی رساندت که یکی       از جهان و جهانیان بینی » به کدام اصل مهم عرفانی اشاره شده است ؟ ( درک مطلب )

خـــرداد 85

1_ مفهوم کلی بیت « شمع جویی و آفتاب بلند         روز، بس روشن و تو در شب تار » چیست ؟ ( خود آزمایی )
2_ مفهوم کنایی مصراع « سر ز ملک جهان گران بینی » چیست ؟ ( درک مطلب )
3_ عمده ی شهرت « هاتف اصفهانی » در سرودن چه قالبی است ؟ ( دانش ادبی )

خـــرداد 86

1_ بار یابی به محفلی کان جا/جبرئیل امین ندارد بار. (معنی لغت)
2_ در کدام یک از ابیات زیر« تقابل عقل و عشق» مشهود است؟ (خودآزمایی)
الف) چرخ ارچه رفیع ، خاک پایت عقل ارچه بزرگ طفل راهت
ب) جان گدازی اگر به آتش عشق عشق را کیمیای جان بینی
ج) شود آسان زعشق کاری چند که بود نزد عقل بس دشوار
3_ «ادبیات عرفانی» در حوزه ی کدام یک از انواع ادبی قرار دارد؟ (دانش ادبی)
 

 سؤالات كنكور

1_ بیت « جان گدازی اگر به آتش عشق      عشق را کیمیای جان بینی » با کدام بیت، تناسب معنایی دارد؟        سال 83 ( هنر )

1) که   گر  عرشی به  فرش  آیی و گر  ماهی  به چاه  اُفتی                         و گر  بحری  تهی گردی و گر باغی خزان بینی
2) سر  اَلب  اَرسلان  دیدی ،  ز  رفعت   رفته   بر   گردون                        به   مرو آ،  تاکنون در گِل تن اَلب ارسلان بینی
3) تو یک ساعت چون افریدون، به میدان باش تا زان پس                       به هر جانب  که روی آری، درفش کاویان بینی
4) چـــه   باید   نازش  و  نالش ،   بـر  اقبالی   و  ادباری                      که تا بر هم زنی دیده، نه این بینی، نه آن بینی

2_ مفهوم کدام بیت با بیت :
   « ز کثرت جان خرّم را غم و اندوه می زاید     به وحدت آی تا خود را همیشه شادمان بینی »
متناسب است؟
         سال 84 ( زبان )
1) پا  بــه راه طلب نه از ره عشق           بهـر  این  راه  توشه ای   بردار
2) چشم  بگشا  به  گلستان و ببین          جلوه ی آب  صاف  در گُل و  خار
3) تا بـه جایی  رسی که می نرسد          پای   اوهام   و   پایه ی    افکار
4) شمع جـــویی   و  آفتاب   بلند          روز بس روشن و تو در شب تار

3_ عبارت « از شاعران بزرگ قرن ششم و نخستین کسی بود که افکار و اصطلاحات عرفانی را با مضامین عاشقانه در هم آمیخت و مسائل و موضوعات اجتماعی را به طور گسترده در شعر خویش مطرح کرد و نخستین بار تصاویر و منظومه های خاصی را به بحث در مسائل حکمی و عرفانی اختصاص داد. » معرف کسیت؟      سال 84 ( زبان )
1) خاقانی شروانی                      2) سنایی غزنوی
3) عطار نیشابوری                     4) نظامی گنجوی

4_ مفهوم بیت « شود آسان زعشق کاری چند    که بود نزد عقل بس دشوار» با کدام بیت متناسب نیست؟         سال 85 ( ریاضی )
1) عقل  سلطان  قادر   خوشخوست          آن که سایه ی خداش گویند  اوست
2) عاشقی    بسته ی  خــرد    نبود          عـلّت   عشق   نیک   و   بـد   نبود
3) عقل  در   کوی  عشق  نابیناست          عاقـلی کــــار  بوعـلی   سینا ست
4) عاشقی خود نه  کار فرزانه  است           عـقـل  در راه  عشق  دیوانه  است

پاسخنامه:

1- گزینه 3                2- گزینه 2                3- گزینه 2                 4- گزینه 1
 

معنی « موسی و شبان »

1_ حضرت موسی ( ع ) چوپانی را در راه دید که او پیوسته خداوند را می خواند و می گفت : ای خدا و ای اله
2_ خداوندا تو کجا هستی تا من غلام تو شوم، کفشت را بدوزم و موهایت را شانه کنم ( از تو مراقبت کنم )
3_ دست دوست داشتنی تو را ببوسم و پای دوست داشتنی تو را بمالم و هنگام خوابیدن جایگاه تو را تمیز و مرتب کنم ( جارو کنم )
4_ خدایا همه ی بزهای من فدای تو شود و همه ی نواها و شور و غوغای من ( آوازهای چوپانی به دنبال گوسفندان ) به یاد توست.
5_ آن چوپان به این روش حرف های بیهوده ای می گفت. موسی گفت : « ای فلان با چه کسی سخن می گویی ؟ »
6_ شبان گفت : « من با کسی سخن می گویم که ما را آفریده و این آسمان و زمین را آفریده است »
7_ موسی گفت : « های چوپان ( آگاه باش ) که گستاخ شده ای و هنوز مسلمان نشده ای ( ایمان نیاورده ای ) کافر شده ای ( سخن کفر آمیز می گویی )
8_ این چه سخن کفر آمیزی است که می گویی ؟ ساکت باش و حرف نزن ( سکوت اختیار کن )
9_ چارق و پا پیچ لایق توست، این چیزها کی درخور آفتاب حقیقت ( خداوند ) است.
10_اگر ساکت نشوی، آتش خشم الهی همه چیز را خواهد سوزاند.
11_ شبان به موسی گفت : « ای موسی سخن مرا قطع کردی ( ساکتم کردی ) و با پشیمان کردنم از چیزهایی که گفته ام جانم را سوزاندی ( ناراحتم کردی )
12_ چوپان از شدت ناراحتی، لباس هایش را پاره کرد و آه سوزانی کشید و راه بیابان را در پیش گرفت ( ازمردم دوری کرد و سرگردان و پریشان رفت. )
13_ از جانب خداوند به موسی وحی رسید که : ای موسی تو بنده ی ما را با سخنان خویش از ما جدا کردی.
14_ ای موسی ( تو از جانب خدا مأمور شدی ) که بندگان را به ما نزدیک کنی نه اینکه آن ها را از ما جدا گردانی.
15_ من در وجود هر کسی، خوی و عادتی قرار داده و به هر کسی شیوه ای آموخته ام تا با آن منظور و مقصود خود را بیان کند.
16_ سخنان به ظاهر کفر آمیز چوپان از زبان وی مدح ( ستایش ) و از زبان تو ( موسی ) نکوهش است از زبان او ( چوپان ) مانند عسل، شیرین و از زبان تو ( موسی ) مانند زهر، تلخ و ناخوشایند است.
17_ خداوند می فرماید : ذات ما از « پاکی و نا پاکی » و « سستی در عبادت و رغبت به آن » بی نیاز است.
18_ من بندگان را خلق نکردم تا سود و بهره ای ببرم ( چون ذات خداوند از هر چیزی بی نیاز است ) بلکه می خواستم بر بندگان خود بخششی کنم ( یعنی به آن ها فرصتی دهم تا با پرهیزگاری، خود را شایسته ی پاداش های بزرگ گردانند).
19_ همان گونه که شهید به خون غلتیده به غسل نیاز ندارد، خطای شبان صافی ضمیر ( سخنان به ظاهر کفر آمیز او ) نیز از صدها عمل نیک، پسندیده تر است.
20_ عقیده و مذهب عشق با دیگر ادیان متفاوت است، مذهب و عقیده عاشقان حق، فقط خداوند است. ( به چیزی غیر از خدا نمی اندیشند )
21_ لعل به ذات خود ارزشمند است و مهم نیست که نقش مهر داشته باشد یا نداشته باشد. عشق نیز به ذات خود با غم و اندوه همراه است و به همین دلیل، حتی از دریای غم هراسی ندارد.
22_ بر دل موسی از جانب خداوند وحی رسید و با نزول وحی و رؤیت تجلی حق به حقایق پی برد ( بسیاری از اسرار الهی را با چشم دل دید و هم بسیاری از آن ها را شنید )
23_ وقتی موسی این سرزنش ها را از خداوند شنید در بیابان به دنبال چوپان دوید تا او را بیابد.
24_ سرانجام موسی چوپان را پیدا کرد و به او گفت : مژده بده زیرا از جانب خداوند پیام و اجازه ای برای تو رسید.
25_ در ستایش و عبادت خداوند دیگر نیازی به آداب و نظم نیست و هر چه دوست داری و دل غم گرفته ی تو می خواهد به خدا بگو.

لغـــات

 شُبان : چوپان، نگهبان گله ی گوسفند و گاو                       چاکر : نوکر، بنده، خدمتگزار
روبیدن : پاک ساختن از گرد و غبار، جاروب کردن                 چارق : کفش چرمی
هی های : شور و غوغا، فریاد و ناله ی ماتم زدگان              نـَمَط : روش، طریقه
های : حرف ندا، آی، اهو، دریغا                                         خیره سر : گستاخ
ژاژ : بوته ی گیاهی به غایت بی مزه و هر چند شتر آن را بجود نرم نمی شود. ژاژ خاییدن: کنایه از کار بیهوده کردن است.
فـُشار : سخن بیهوده                                                     پـاتـابه : ( پا یتـابه )، نـواری کـه بـه ساق پا پیچند.
تفت : داغ و سوزان                                                        فصل : جدا کردن
سیرت : مذهب، خلق و خو، عادت                                    مدح : ستایش
ذم : نکوهش                                                                شهد : عسل، شیرینی
بری : بی گناه، بر کنار، بیزار                                      گران جانی : پوست کلفتی، کاهلی، پستی
چالاکی : چابکی، زرنگی                                            جود : بخشش، جوانمردی
اولی تر : سزاوارتر، شایسته تر                                  خطا : گناه غیر عمدی، سهو، اشتباه
صواب : راست، درست، حق                                       دستوری : اجازه، فرمان
عتاب : خشم گرفتن، غضب، ملامت و سرزنش

آرايه هاي ادبي

قالب شعر : مثنوی                                 موسی : نماد ( دین و شریعت )       
شبان : نماد ( طریقت و عرفان )               دستکت، پایکت : مراعات النظیر ( -َک : تحبیب )          
پایکت، جایکت : جناس ناقص                  همه ی بزهای من : مجاز ( همه دارایی من )
هی هی ، هی های : جناس ناقص                دریای غم : اضافه ی تشبیهی
ای فدای تو همه بزهای من            ای به یادت هی هی و هی های من : واج آرایی ( واج ه ) 
ای به یادت هی هی و هی های من : کنایه ( همه ی خواسته ها و ذکر ها و یاد ها )
زمین، چرخ : مراعات النظیر                        چرخ : استعاره ( آ سمان )
مسلمان، کافر : تضاد                                  فُشار ، فِشار : جناس ناقص
پنبه در دهان فشردن : کنایه ( سکوت کردن )    ژاژ : کنایه (از بیهوده گویی)
این چه ژاژ است و چه کفر است و فُشار : استفهام انکاری
آفتابی : استعاره ( خداوند )                           آفتابی را چنین ها کی رواست ؟ : استفهام تأکیدی
حلق : مجاز ( دهان )                                   آتش : استعاره ( خشم و قهر الهی )
حلق ، خلق : جناس نا قص                             آتش ، سوزاندن : مراعات النظیر
دهان دوختن : کنایه ( به سکوت وادار کردن )     دوختی ، سوختی : جناس ناقص
جامه دریدن : کنایه ( اظهار ناراحتی کردن، شدت اندوه و بی تابی )
خدا ، جدا : جناس ناقص                               وصل ، فصل : جناس، تضاد
تو برای وصل کردن آمدی                   نی برای فصل کردن آمدی : ترصیع 
هر کسی را سیرتی بنهاده ام     هر کسی را اصطلاحی داده ام : تلمیح (به آیه ی قرآن : قل کل یعمل علی شاکلته )
در حق او مدح و در حق تو ذم           در حق او شهد و در حق تو سم : موازنه
مدح، ذم : تضاد                                    شهد ، سم : تضاد
ذم ، سم : جناس ناقص                           پاک ، ناپاک : تضاد
گران جانی ، چالاکی : تضاد                     گران جانی : کنایه ( از سستی در عبادت )
 چالاکی : کنایه (از رغبت در عبادت )      سود ، جود : جناس ناقص
خون ، شهیدان : مراعات النظیر             خطا ، صواب : تضاد
خون شهیدان را ز آب اولی تر است              این خطا از صد صواب اولی تر است : اسلوب  معادله
عشق ، عاشق : جناس ناقص                     جدا ، خدا : جناس ناقص
لعل را گر مهر نبود باک نیست        عشق را دریای غم نمناک نیست : اسلوب معادله
دیدن، گفتن : مراعات النظیر          هر چه می خواهد دل تنگت بگو : تمثیل                                                                

خودآزمايي

1_ بیت زیر با کدام بیت درس ارتباط معنایی دارد ؟
هر کس به زبانی صفت حمد تو گوید
             بلبل به غزل خوانی و قمری به ترانه
پاسخ :  هر کسی را سیرتی بنهاده ام                هر کسی را اصطلاحی داده ام

2_ در کدام بیت به ایه ی « قل کل یعمل علی شاکلته » ( اسراء_ آیه ی 84 ) اشاره شده است ؟
پاسخ :   معنی آیه : « بگو که هر کس بر حسب ذات و طبیعت خود عملی را انجام خواهد داد »
هر کسی را سیرتی بنهاده ام             هر کسی را اصطلاحی داده ام

3_ درباره ی بیت « تو برای وصل کردن آمدی نی برای فصل کردن آمدی » توضیح دهید.
پاسخ :   رسالت تو این است که مردم را به طرف حق راهنمایی کنی نه اینکه آنها را از حق دور گردانی.

4_ خداوند سبب امر به عبادت را چه می داند ؟
پاسخ :  بخشش و محبت نسبت به بندگان، تا با تقوا و پرهیزگاری، شایستگی پاداش های بزرگ را به دست آورند.

5_ منظور از بیت بیست و دوم چیست ؟
پاسخ :  حضرت موسی با نزول وحی و رؤیت تجلی حق به حقیقت پی برد.

6_ کدام بیت از شعر موسی و شبان ضرب المثل شده است ؟
پاسخ :  هیچ آداب و ترتیبی مجوی            هر چه می خواهد دل تنگت بگو

 

سؤالات امتحاني

خـــرداد 80

1_ تــــو    برای    وصل    کــردن    آمدی        نی برای فصل کردن آمدی ( معنی واژه )
2_  این چه ژاژ است و چه کفر است و فُشار        پنبه ای اندر دهان خود فِشار ( معنی )
3_ بـــــــر دل  موسی  سخن ها  ریختند        دیدن و گفتن به هم آمیختن ( درک مطلب )
مقصود از این بیت چیست ؟

خـــرداد 81

1_ با توجه به بیت زیر، شاعر به کدام ویژگی پیامبر اشاره دارد؟ ( درک مطلب )
تو برای وصل کردن آمدی               نی برای فصل کردن آمدی
2_ با توجه به بیت به سؤال، پاسخ دهید:
من نکردم خلق تا سودی کنم              بلکه تا بر بندگان جودی کنم
خداوند، سبب خلقت را چه می داند ؟ ( درک مطلب )

خـــرداد 82

1_ با توجه به دو بیت زیر، رسالت پیامبران در چیست ؟ ( درک مطلب )
وحی آمد سوی موسی از خدا بنده ی ما را ز ما کردی جدا
تو برای وصل کردن آمدی               نی برای فصل کردن آمدی
2_ هر کسی را سیرتی بنهاده ام ( معنی )
3_ چون که موسی این عتاب از حق شنید ( معنی واژه )
4_ با توجه به بیت پاسخ دهید : ( درک مطلب )
ملت عشق از همه دین ها جداست       عاشقان را ملت و مذهب خداست
مذهب عاشقان چیست ؟

خـــرداد 83

1_ هر کسی را سیرتی بنهاده ام                    هر کسی را اصطلاحی داده ام ( معنی )
2_ در بیت « تو برای وصل کردن آمدی                     نی برای فصل کردن آمدی » خداوند در خطاب به موسی رسالت پیامبران را چه می داند ؟ ( درک مطلب )
3_ با توجه به بیت زیر، چرا عشق از دریای غم، هراسی ندارد ؟ ( درک مطلب )
لعل را گر مهر نبود باک نیست         عشق را دریای غم، غمناک نیست

خـــرداد 84

1_ چون که موسی این عتاب از حق شنید ( معنی واژه )
2_ مقصود از « گران جانی » و « چالاکی » در بیت :
« ما بری از پاک و نا پاکی همه        از گران جانی و چالاکی همه » چیست ؟ ( درک مطلب )

خـــرداد 85

1_ گفت موسی « باکی استت ای فلان ؟ » ( معنی )
2_ با توجه به بیت « من نکردم خلق تا سودی کنم          بلکه تا بر بندگان جودی کنم » خداوند سبب امر به عبادت را چه می داند ؟ ( خود آزمایی )
3_ با توجه به بیت زیر تفاوت معنایی « ملت » را در گذشته و امروز بنویسید ( درک مطلب )
ملت عشق از همه دین ها جداست       عاشقان را ملت و مذهب خداست

خـــرداد 86

1_ این چه ژاژ است و چه کفر است و فُشار (معنی لغت)
2_ با توجه به ابیات زیر به پرسش ها پاسخ دهید. (درک مطلب)
گفت این پروانه در کار است و بس       کس چه داند ؟ این خبردار است و بس
تا نگردی بی خبر از جسم و جان           کی خبریابی زجانان یک زمان
الف) «در کار بودن» چه مفهومی دارد؟
ب) بیت دوم بر چه مطلبی تأکید دارد؟
 

سؤالات كنكور

1_ مفهوم بیت : « هر کسی را سیرتی بنهاده ام         هر کسی را اصطلاحی داده ام » با کدام بیت متناسب نیست؟     سال 84 ( تجربی )
1) فلک بـــه  مردم  نادان  دهد  زمام  مراد       تو اهل دانش و فضلی همین گناهت بس
2) بــه   هر  که هر چه سزاوار بود بخشیدند       سکندر  آینه  و  خضر  آب  حیوان یافت
3) مدبّری کـه به گُل نکهت و به گِل جان داد        به هر که هر چه سزا دید عاقبت  آن  داد
4) حسد چه می بری ای سست نظم بر حافظ       قبول خاطر و  لطف  سخن  خداداد است
2_ آیه ی « قل کل یعمل علی شاکلته » با کدام بیت تناسب دارد؟         سال 85 ( تجربی )
1) هــر کـسی از ظنّ  خود  شد  یار من           از  درون  من نجست  اسرار  من
2) هر کـسی   را  بهــر کاری  ساختنـد           میل  آن   را   در   دلش   انداختند
3) منی چـون  بپیـوست  بـــا کـردگـار           شکست اندر  آورد  و  برگشت کار
4) به یزدان هر آن کس که  شد ناسپاس            به دلش اندر آید  ز  هر سو هراس
3_ در همه ی ابیات به جز بیت ....... اسلوب معادله وجود دارد.        سال 85 ( تجربی )
1) سیری ز مال نیست چشم حرص  را        غربال  را   ز  کثرت  حاصل  چـــه  فایده
2) قطع  امید  کرده  نخواهم  نعیم دهر        شاخ بـــریده  را  نظری   بر  بهار  نیست
3) آخر نه دل به دل رود انصاف من بده         چون است من به وصل تو مشتاق و تو  ملول
4) لعل  را  گر   مهر  نبود  باک نیست         عشق   را   دریای غـــم  غمناک   نیست 
4_ بیت « من نکردم خلق تا سودی کنم      بلکه نا بر بندگان جودی کنم » با مفهوم کدام بیت قرابت معنایی دارد؟            سال 85 ( زبان )
1) عشق   دریایی  کـــــرانه    نــــاپدید      کی  توان  کردن   شنا   ای   هوشمند
2) نتوان وصف تو گفتن که تو در فهم نگنجی       نتوان شبه تو گقتن که تو در وهم نیایی
3) تو حکیمی تو  عظیمی تو کریمی تو رحیمی       تو   نماینده ی   فضلی تو سزاوار ثنایی
4) زشت بــــاید دیــــد و  انگارید   خوب       زهـر بـــاید خورد  و   انگارید    قند

پاسخنامه:

1- گزینه 1         2- گزینه 2       3- گزینه 3          4- گزینه 3
 

توضيحات ( شبنم عشق)

1_ بار امانت مردانه و عاشقانه در سُفت جان کشد : عشق را مردانه و عاشقانه تحمّل کند
2_ وسایط گوناگون در هر مُقام بر کار کرد : در ساختن هر چیز از واسطه و وسیله ای استفاده کرد
3_ « انّی خالقٌ بشراً من طین » : من بشری از گل می آفرینم
4_ گنج معرفت تعبیه خواهم کرد : دل را درون آن خواهم نهاد
5_ به عزّت و ذوالجلالی حق که مرا مبر که من طاقت قرب ندارم و تاب آن نیارم : به ارجمندی و بزرگواری خداوند تو را قسم می دهم که مرا مبر زیرا که قدرت و توان نزدیک شدن به خداوند را ندارم و نمی توانم آن را تحمل کنم.
6_ خاک تن در نمی دهد : خاک تسلیم نمی شود.
7_ اگر با طوع و رغبت نیاید، به اکراه و اجبار برگیر و بیاور : اگر با میل و رغبت نیامد به زور و اجبار بردار و بیاور.
8_ جملگی ملائکه انگشت تعجب در دهان تحیّر بماند : همه ی ملائکه حیرت زده و متعجب مانده بودند.
9_ الطاف الوهیّت و حکمت ربوبیّت به سر ملائکه فرو می گفت: « انی اعلم ما لاتعلمون » : از روی لطف و حکمت پروردگاری به باطن ملائک الهام شد که همانا من چیزی می دانم که شما نمی دانید.
10_ تا در این آیینه نقش های بوقلمون بینید : تا جلوه های گوناگون و نقش های رنگارنگ را در آیینه ی آفرینش انسان بینید. ( آینه : جسم صیقلی که مراد از آن قلب انسان کامل است. )
11_ پس از ابر کرم، باران محبّت بر خاک آدم بارید و خاک را گل کرد و به قدرت در گل از گل دل کرد : پس، از ابر بخشش الهی، عشق الهی مانند بارانی بر خاک وجود آدم بارید و خاک را تبدیل به گل کرد و با قدرت الهی دل در گل وجود آدم به وجود آمد.
12_ از شبنم عشق خاک آدم گل شد            صد فتنه و شور در جهان حاصل شد
         سرنشتر عشق بر رگ روح زدند           یک قطره فرو چکید و نامش دل شد
: پیکر خاکی انسان با اندکی از عشق به پروردگار آمیخته شد؛ به تأثیر همین عشق انسان ماجراهای بزرگی آفرید. همان گونه که با نشتر، رگ زده می شود و از آن خون جاری می شود، عشق به پروردگار نیز بر روح انسان تأثیر گذاشت و حاصل آن، دل شد.
13_ گل آدم را در تخمیر انداخته که « خلق الانسان من صلصال کالفخار » : گل آدم را سرشت « انسان را از گل خشک همچون سفال آفرید. »
14_ در هر ذره ای از آن گل، دلی تعبیه می کرد و آن را به نظر عنایت پرورش می داد : در هر ذرّه ی آن گل دلی را ساخت و آن را به وسیله ی، توجه خاص خود، پرورش می داد.
15_ چون کار دل به این کمال رسید، گوهری بود در خزانه ی غیب که آن را از نظر خازنان پنهان داشته بود و خزانه داری آن به خداوندی خویش کرده، فرمود که آن را هیچ خزانه لایق نیست الّا حضرت ما یا دل آدم : وقتی آفرینش دل، کامل شد، عشق مثل گوهری در گنجینه ی غیب بود، پروردگار گوهر عشق را که از دید خزانه داران، پنهان نگهداشته بود و خودش آن را حفظ می کرد، فرمود هیچ خزانه ای شایستگی نگهداری از گوهر عشق را ندارد به جز پروردگار یا دل آدم.
16_ ابلیس پر تلبیس یک باری گرد او طواف کرد و بدان یک چشم، اعورانه بدو درنگریست : شیطان پر از نیرنگ و فریب یک بار دور انسان چرخید ( به دلیل مقدس بودن انسان واژه ی طواف را به کار برده ) و مثل انسان یک چشم فقط به بُعد جسمانی وی توجه کرد و حقیقت و عظمت او را نادیده گرفت.
17_ دل را برمثال کوشکی یافت در پیش او از سینه میدانی ساخته چون سرای پادشاهان : وجود دل را در سینه ی آدم مثل قصری در میدان سرای پادشاهان یافت.
18_ اگر ما را وقتی آفتی  رسد از این شخص از این موضع تواند بود : زمانی اگر به ما ضرر و آسیبی برسد از این مکان ( دل ) خواهد بود.
19_ خطاب عزّت در رسید که: « انّی جاعلٌ فی الارض خلیفةٌ » من در زمین، حضرت خداوندی را نایبی می آفرینم امّا هنوز تمام نکرده ام : خطاب پروردگار بزرگ رسید که « همانا من در زمین جانشینی قرار می دهم » من در روی زمین برای خداوند، جانشینی می آفرینم، امّا هنوز خلقت او را به پایان نرسانده ام.
20_ این چه شما می بینید، خانه ی اوست و منزلگاه و تختگاه اوست. چون او را بر تخت خلافت نشانم، جمله او را سجود کنید : این چیزی که شما می بینید جسم اوست و جای فرود آمدن و محل جلوس اوست وقتی او را جانشین خود کنم ( یعنی از روح خود در او بدمم و آفرینش وی را کامل گردانم ) همه ی ملائکه باید در برابر او سجده کنید.

لغـــات

 سُفت : دوش، کتف                                 اصناف : اقسام، انواع، اشکال
وسایط : ج. واسطه، میانجی                       مُقام : محل اقامت، جایگاه
تعبیه : ساختن                                           ذوالجلال : صاحب بزرگواری، صاحب جلال
قُرب : نزدیک شدن                                   تاب : توان، تحمّل
طوع : فرمان بردن، اطاعت کردن، رضایت خاطر    رغبت : میل، رضا
به اکراه : به اجبار                                              اجبار : جبر، به ستم کاری بر کار داشتن، به زور
قبضه : یک مشت از هر چیز                                الوهیّت : پروردگاری
ربوبیّت : پروردگاری                                            ازل : بی آغاز، آنچه که اوّل ندارد
ابد : جاودان، همیشگی، بی پایان                         نشتر : نیشتر، چاقوی فلزی نوک تیز، تیغ جراحی
ملأ اعلی : عالم بالا، جهان فرشتگان                     کرّوبی : فرشته ی مقرّب
روحانی : منسوب به روح، ملک، فرشته                  جلّت : بزرگترین، معظم
تخمیر : سرشتن، مایه زدن                                 صلصال : گل خشک
فخّار : سفال                                                     عنایت : احسان، علم خدا به نظام وجودی جهان، توجه
خازنان : خزانه داران، نگهبانان خزانه، فرشتگان    مُلک : عالم سفلی
ملکوت : عالم مجردات                                        عرضه داشتن : اظهار کردن، نشان دادن، ارائه کردن
استحقاق : شایسته بودن، سزاوار بودن، شایستگی          احدیّت : یگانه، یکتا
تفرّس : دریافت چیزی به علامت و نشان، دریافت به فراست      تلبیس : نیرنگ، پنهان کردن حقیقت
اعورانه : ( قید است ) مثل آدم اعور ( اعور: یک چشم )             کوشک : بنای مرتفع و عالی، کاخ، قصر
سرا : بنای عالی، اطاق آفت : آسیب، بلا، مصیبت                       موضع : جای نهادن چیزی، جا، محل، مکان
مردود : رد شده، مطرود                                                         خزاین : ج. خزانه ( و خزینه ) گنجینه ها
دفین کردن : زیر خاک پنهان کردن، مدفون         باری : به هر حال، به هر جهت ( با ذکر این کلمه سخن را مختصر می کنند. )
عزّت : گرامی، سرافراز، ارجمند                           نایب : جانشین، قائم مقام، آن که به جای کسی کاری را انجام دهد.
منزلگاه : جای فرود آمدن، مرحله                        تختگاه : محل جلوس پادشاه، تخت، پایتخت
خلافت : جانشینی، پادشاهی                جمله : همه، سراسر             سجود : سجده، پرستش، بندگی، عبادت

آرايه هاي ادبي

 شبنم عشق : اضافه ی تشبیهی
روحانی، جسمانی : تضاد
بار امانت : استعاره ( برخی « بار امانت » را مسئولیت، برخی ولایت علی ( ع ) و برخی معرفت و عرفا آن را عشق دانسته اند )، تلمیح ( آیه ی قرآن آیه ی 72 سوره ی احزاب )
سُفت جان : اضافه ی استعاری، تشخیص
بهشت، دوزخ : تضاد
« انّی خالقٌ بشراً من طین » : تضمین ( آیه ی قرآن )
خانه ی آب و گل : استعاره ( جسم )
گنج معرفت : اضافه ی تشبیهی، استعاره  (از دل)
تن در ندادن : کنایه ( تسلیم نمی شود )
طوع و رغبت، اکراه و اجبار : تضاد
« انی اعلم ما لا تعلمون » : تضمین
مشتی خاک : مجاز ( جسم انسان )
ازل، ابد : تضاد، مراعات النظیر
آیینه : استعاره ( از آفرینش) نقش های بوقلمون : کنایه ( از جلوه های رنگارنگ )
ابر کرم : اضافه ی تشبیهی
باران محبت : اضافه ی تشبیهی
گل، دل : جناس ناقص
گل، گل، گل : تکرار
خاک را گل کرد و به ید قدرت در گل از گل دل کرد : سجع
 از شبنم عشق خاک آدم گل شد       صد فتنه و شور در جهان حاصل شد
    سر نشتر عشق بر رگ روح زدند          یک قطره فرو چکید و نامش دل شد
: تلمیح ( به خلقت انسان )
 سر نشتر عشق : اضافه ی تشبیهی
خاک آدم : مجاز ( جسم )
خاک ، گل : مراعات النظیر
رگ روح : اضافه ی استعاری، تشخیص
آب و گل : مجاز ( از جسم انسان )
خلق الانسان من صلصالٍ کالفخّار : تضمین ( سوره ی الرحمن، آیه ی 14 )
گل ، دل : جناس ناقص
منگرید ، نگرید : جناس ناقص، تضاد
شما در گل منگرید؛ در دل نگرید : سجع
گوهری : استعاره ( برای عشق الهی )
گوهر محبت : اضافه ی تشبیهی گوهر ، صدف : مراعات النظیر صدف امانت : اضافه ی تشبیهی امانت معرفت : اضافه ی تشبیهی
صدف امانت معرفت : استعاره ( از دل )
مُلک و ملکوت : مجاز ( کل هستی )
آفتاب نظر : تشبیه
دل را بر مثال کوشکی یافت : تشبیه
سهل ، مشکل : تضاد
میدانی چون سرای پادشاهان : تشبیه
دست رد به رویش باز نهادند : کنایه (با کسی مخالفت کردن، راندن )
مشتی خاک : مجاز ( دل انسان )
« انّی جاعلٌ فی الارضِ خلیفه » : تضمین
خانه ، منزلگاه ، تختگاه : استعاره ( از جسم انسان )

 

خودآزمايي

1_ با تـوجه به ربـاعی « از شـبـنـم عـشـق » خاک آدم گـل شـد ... که در متن درس آمده، دل محصول چه چیزی است؟
پاسخ :  دل عصاره ی روح و آمیخته با عشق است.

2_ شیطان، رجیم (= رانده شده از بارگاه الهی ) است؛ نویسنده علت مردود بودن شیطان را چه می داند؟
پاسخ :   چون در دل آدم بار نیافت و دست رد به رویش نهادند.

3_ به کمک دبیر خود غزلی از حافظ را که در آن به داستان خلقت انسان اشاره شده است، پیدا کنید.
پاسخ :    دوش   دیدم  کـــه  ملائک در میخانه زدند            گـــل  آدم  بسرشتندو به پیمانه زدند
       
ساکنان    حــــرم   ستر  و   عفاف ملکوت             بـا من  راه نشین باده ی مستانه زدند
       
آسمان     بـــار   امانت   نتوانست    کشید             قرعه ی  کار  به  نام  من  دیوانه زدند
       
جنگ  هفتاد  و  دو  ملت  همه   را   عذر  بنه              چون  ندیدند  حقیقت،  ره افسانه زدند
       
شکر  ایزد  کـــه   میان من و او صلح افتاد             صوفیان رقص کنان ساغر شکرانه زدند
       
آتش آن نیست که از شعله ی او خندد شمع            آتش آن است که در خرمن پروانه زدند
       
کس  چو  حافظ  نگشود از رخ اندیشه نقاب            تــا سر زلف سخن را به قلم شانه زدند
    

 

سؤالات امتحاني

خـــرداد 80

1_ سرنشتر عشق بر رگ روح زدند        یک قطره فروچکید و نامش دل شد ( معنی )

خـــرداد 81

1_ هر چند ملائکه در آدم تفرّس می کردند نمی دانستند که ... . ( معنی واژه )
2_ در آینه نقش های بوقلمون بینید. ( معنی )

خـــرداد 82

1_ منظور از کلمات مشخص شده در جملات زیر چیست؟ ( درک مطلب )
   روزکی چند صبر کنید تا من بر این یک مشت خاک دست کاری قدرت بنمایم، تا شما در این آینه نقش های بوقلمون بینید.
2_ کل آدم را در تخمیر انداخته. ( معنی )

خـــرداد 83

1_ تا شما در این آینه نقش های بوقلمون بینید. ( معنی )
2_ در عبارت زیر چرا نویسنده ابلیس را " اعور " می داند؟ ( درک مطلب )
   « ابلیس پر تلبیس یک باری گرد او طواف کرد و بدان یک چشم، اعورانه بدو می نگریست. »
3_ تا بار امانت عاشقانه در سُفت جان کشد. ( معنی واژه )

خـــرداد 84

1_ به قهر یک قبضه ی خاک از روی جمله ی زمین بر گرفت. ( معنی )
2_ اثر معروف « نجم الدین دایه » چه نام دارد؟ ( دانش ادبی )
3_ با توجه به عبارت زیر به پرسش ها پاسخ دهید : ( درک مطلب )
   « گوهری بود در خزانه ی غیب که آن را از نظر خازنان پنهان داشته بود. »
الف ) مقصود از « گوهر» چیست؟
ب ) « خازنان» چه کسانی هستند؟

خـــرداد 85

1_ کتاب « مرصاد العباد» اثر کیست؟
2_ حق_ تعالی_ چون اصناف موجودات می آفرید، وسایط گوناگون در هر مقام برکار کرد. ( معنی

خـــرداد 86

1_ (خداوند)گل آدم در تخمیر انداخته و در هر ذره از آن گِل دلی تعبیه می کرد. (معنی کنید)

2_مفهوم کلی مصراع اول بیت زیر را بنوسید. (درک مطلب)
از شبنم عشق خاک آدم گل شد       صد فتنه و شور در جهان حاصل شد
 سؤالات كنكور

1_ عبارت « کتابی است در عـلم تصـوّف، اخلاق و آداب معـاشـرت و معـاد که نویسـنده آن را در  سـال 625 به نام علاء الدّین کـیقـباد سـلجوقی تألیـف کرده اسـت. نثـر آن، گاه سـاده و مرسل و گاه  دارای سجع و موازنه اسـت و نویسـنده در خلال موضوعات، احادیث و آیات و اشـعاری از خود و دیگران نقل می کند. » کدام اثر را معرفی می کند؟                                سال 82 ( ریاضی )
1) سیرالملوک          2) نفحات الانس             3) روضه ی خُلد            4) مرصاد العباد

2_ عبارت « نثر آن، گاه ساده و مرسل و گاه دارای سجع و موازنه است، نویسنده در خلال موضوعات، احادیث و آیات و اشعاری از خود و دیگران نقل می کند. این کتاب در تصوّف، اخلاق و آداب معاشرت و معاد است. » کدام اثر را معرفی می کند؟     سال 82 ( تجربی )
1) مرصاد العباد من المبدأ الی المعاد                      2) طریق التحقیق
3) سیر العباد الی المعاد                                     4) اخلاق الاشراف
3_ معنی واژه های « سُفت ، سُفته ، باسق ، فایق ، فرتوت ، فُشار» به ترتیب کدام است؟
1) دوش ، سوراخ کردن ، بلند ، برگزیده ، فرسوده ، سخن بیهوده
2) سوراخ ، پشتوانه ، پهناور ، سریع ، محدود ، سختی
3) چهره ، فرومایه ، بهتر ، برتر ، پیر ، عصاره
4) تأییدیه ، تازه ، برتر ، انباشته ، پخته ، شیره
4_ د رعبارت زیر، کدام آرایه وجود ندارد؟                               سال 83 ( زبان )
   « مجموعه ای می بایست از هر دو عالم روحانی و جسمانی که هم محبّت و بندگی به کمال دارد و هم علم و معرفت به کمال دارد تا بار امانت مردانه و عاشقانه در سُفت جان کشد. حق _ تعالی _ گفت: خانه ی آب و گل آدم من می سازم بی واسطه، که در او گنج معرفت تعبیه خواهم کرد. »
1) تلمیح            2) اغراق                 3) تشبیه             4) استعاره
5_ مفهوم کدام بیت به آیه ی شریفه ی « انا عرضنا الامانة علی السموات و الارض و الجبال ... » اشاره دارد؟      سال 83 ( زبان )
1) آسمان گو مفروش این عظمت کاندر عشق                     خرمن مه  به  جوی، خوشه ی پروین به دو جو
2) آدمی  گر  خون بگرید از گرانباری، رواست                      کانچه نتوانست بردن آسمان، بر دوش اوست
3) هر کـــه  را   گویند  باشد  نوبتی  در آسیا                       آسمان  چون  نوبت ما را فرامُش کرده است؟
4) سخن کـــه  مبتذل  افتاد، آسمانی نیست                       چو  شمع،  حرفِ  کسی  بر  زبان   نمــی باید
6_ در کدام بیت، آرایه تلمیح وجود ندارد؟                                  سال 84 ( هنر )
1) آسمان  بــار امانت  نتوانست  کشید             قرعه ی فال به نام من دیوانه زدند
2) اگر    چـــه   تلخ  باشد   فرقت یار             در  او  شیرین   بوَد    امید  دیدار
3) خوردست   خــــدا  ز  روی  تعظیم             سوگند بـــــه  روی همچو ماهت
4) به تمنّای تو در آتش محنت  چو  خلیل             گوییا   در چمن لاله و ریحان بودم
7_ عبارت « مجموعه ای می بایست از هر دو عالم روحانی و جسمانی تا بار امانت مردانه و عاشقانه در سُفت جان کشد » با مفهوم کدام بیت نامتناسب است؟                  سال 84 ( تجربی )
1) دور   از  تــو  ستون  خانه ی  غم شده ام       بـــار  غم  عالم  همه بر دوش من است
2) آسمان سست پی، مردِ شکوه  عشق نیست        رخش می باید که رستم را به میدان آورد
3) آسمان    بــــار   امانت  نتوانست  کشید        قرعه ی کـــار  بــه نام من دیوانه زدند
4) در   ازل  پرتو    حسنت    ز  تجلّی  دم زد       عشق  پیدا  شد  و  آتش به همه عالم زد
8_ مفهوم عبارت " حضرت جلّت به خداوندی خویش در آب و گل آدم چهل شبا روز تصرّف می کرد. گل آدم را در تخمیر انداخته که « خلق الانسان من صلصالٍ کالفخار» " با همه ی ابیات به جز بیت ..... متناسب است.      سال 85 ( زبان )
1) مهیّا کــــن روزی مــــار و   مــور               اگــــر چند بـی دست و پایند و زور
2) گل   پیکرت    را   چهل   بــــامداد               بـــه دست خود از راه حکمت نوشت
3) بدیعی کــــــه  شخص آفریند ز گل               روان را خـــرد بخشد و هـوش و دل
4) دو صد مهره بر یک دیگر ساخته است               که گل مهره ای چون تو پرداخته است
9_ سراینده مثنوی"تحفه الا حرار" و نویسنده "مرصادالعباد"به ترتیب .................و.............. است.       سال 86 ( تجربی )
1) عبدالرزاق اصفهانی- محمدبن منور
2) خواجوی کرمانی- عطار نیشابوری
3) فخرالدین عراقی – خواجه عبدالله انصاری
4) عبدالرحمن جامی – نجم الدین دایه

پاسخنامه:

1- گزینه 4                2- گزینه 1                  3- گزینه 1
4- گزینه 2                  5- گزینه 2                -6 گزینه 2
7- گزینه 1                  8- گزینه 1                9- گزینه 4
 
 
 

 

 

 

|+| نوشته شده توسط جهانشیرهمتی در یکشنبه بیستم اردیبهشت 1388  |
 
 
بالا